Bu çalışmada Kutadgu Bilig’de ayrılıkla ilgili beyit kümeleri, firâknâme türüyle kurduğu yapısal, tematik ve işlevsel ilişkiler bakımından incelenmiştir. Türk dilinde ayrılık kavramının tarihsel ve anlamsal gelişimi dikkate alınarak eserde ayrılığın gurbet, ölüm, inziva ve firâk-vuslat karşıtlığı çerçevesinde farklı görünümler kazandığı gösterilmiştir. Özellikle ayrılık üzerine söylenmiş bağımsız nitelikteki beyitler, bir sergüzeşte dayanma, hatırat ve otobiyografik unsurlar taşıma gibi firâknâmeye ilişkin belirlenen ölçütler doğrultusunda ve ayrıca ağıt ve mersiye ile ortaklık gösterme yönleri bakımından değerlendirilmiştir. Bu çerçevede söz konusu beyitlerin firâknâme niteliği gösterdiği; eserin ise doğrudan bir firâknâme olmamakla birlikte bu türe ilişkin unsurları bünyesinde barındıran çok katmanlı bir erken dönem edebî metin olduğu ve türler arası ilişkiler bakımından yeniden okunabileceği gösterilmiştir. Bu bağlamda çalışma erken dönem Türk edebiyatında türsel çeşitlilik ve türler arası ilişkilerin incelenmesine yönelik alana katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Kutadgu Bilig, ayrılık, firâk, firâknâme, türler arasılık

In this study, the clusters of couplets concerning separation in Kutadgu Bilig are examined in terms of their structural, thematic, and functional relations with the genre of Firâknâme. Taking into account the historical and semantic development of the concept of separation in Turkish, it is demonstrated that separation in the work acquires different manifestations within the contexts of exile, death, seclusion, and the dialectic of separation (firāq) and reunion (wiṣāl). In particular, the independent clusters of couplets devoted to separation are evaluated according to the criteria identified for the firâknâme genre, such as being grounded in a sergüzeşt (adventure narrative), and containing memoiristic and autobiographical elements, as well as in terms of their affinities with elegy and mersiye. Within this framework, these couplets are shown to display the characteristics of a firâknâme; while the work itself, although not directly a firâknâme, is demonstrated to be a multilayered early literary text incorporating elements of this genre and open to reinterpretation in terms of intergeneric relations. In this context, the study aims to contribute to scholarship on generic diversity and intergeneric relations in early Turkish literature.

Kutadgu Bilig, separation, firaq, firâknâme, intergeneric relations